واکاوی روحانیت معاصر و پاسخگویی به شبهات روز

محمد حسین معزی - کارشناس ارشد ادیان ابراهیمی از دانشگاه ادیان و مذاهب

 

رهبر معظم انقلاب در دیدار ائمه جمعه سراسر کشور به نکات مهمی اشاره کردند. از جمله این نکات که به زعم نگارنده مهم‌ترین مباحث مطرح شده بود، اشاره به نکته اساسی پاسخگویی به شبهات روز از سوی امامان جمعه بود. ایشان با اشاره به اهمیت نقش جوانان، امامان جمعه را به شنیدن و برطرف کردن شبهات دینی، اجتماعی و سیاسی جوانان توصیه کردند. همچنین افزودند باید با جوانان رفیق بود و راه را برای ورود ایشان به عرصه‌های مختلف باز کرد.

این نظر گاه با عنایت به جایگاه اصیل روحانیت و نقش بی‌بدیل این قشر در میان مردم بیان می‌گردد. نقش روحانیت در میان توده‌های مردم برگرفته از مبنای اصیل رجوع به آگاهان و خبرگان در امور دینی و اجتماعی اهمیت پیدا می‌کند. اساس این وظیفه با توجه به آیه شریفه (واسئلوا اهل الذکر) که در تفاسیر و با استفاده از روایات صحیحه (اهل‌الذکر) اهل بیت علیهم‌السلام هستند، تا زمانی که رجوع به حضرات معصومین در توان مؤمنین باشد.

حضرات معصومین در پاسخ به شیعیان در مورد جواب گرفتن برای سؤال‌های شرعی و دینی خود، شاگردانی را که در نزد آن حضرات به ابواب متعالی علم آراسته شده بودند را به عنوان فقیهان و دین‌شناسان معرفی می‌کردند.
دین‌شناسانی که در مکتب علمی اهل‌بیت(ع) و با استفاده از منابع اصیل دین به سرچشمه‌های حقیقت دست می‌یابند، مرجع پاسخگویی و بیان شریعت هستند.

با نگاهی گذرا به تاریخ پرفراز‌ونشیب اسلام و مسلمانان به جایگاه رفیع این مفهوم دست می‌یابیم. اساساً وظیفه علم‌آموزی و علم‌آموزان به عنوان حل‌وفصل غوامض علمی و دینی در بعد پس از زمان آموزش است در روایات به این نکته برمی‌خوریم که زکات علم‌آموزی نشر آن است و به حکم آیه شریفه 122 سوره توبه که به آیه (نفر) مشهور است از هر طایفه‌ای وظیفه افرادی علم‌آموزی و سپس رجوع به قوم خویش برای انذار مردم است.

حضور عالمان دین‌ آگاه در میان مردم به جهت برطرف کردن نیازهای دینی و پاسخگویی به سؤالات و آگاه نمودن جامعه از وظایف دینی، فرهنگی و اجتماعی امری واجب است. در سیر تاریخی جامعه دینی این حضور را به صورتی پررنگ در خواهیم یافت. هر چه زمانه به جلو رفته است نیازهای فکری جامعه نیز به همین سرعت بیشتر گردیده است.
اساساً حضور عالمانی که مبانی دقیق الهیاتی را آموخته‌اند لازم زندگی اجتماعی اسلام است. حضور مجتهدین بزرگ در شهرهای کوچک نمایه‌ای از این وظیفه مهم است.

مبلغان قرن معاصر
در قرن معاصر جامعه مذهبی ایران حضور حضرات مبلغین دین را نمی‌توان نادیده گرفت، بزرگانی که با حضور خویش سرمنشأ خدمات فراوانی در بین توده مذهبی ایران بودند. حضور چشمگیر عالمان دینی در عرصه‌های تبلیغ و وعظ و جماعت و اجتهاد و جریانات اجتماعی و حتی سیاسی منشأ تحولات شگرفی در تاریخ معاصر ایران شده است.

از بزرگانی همچون سیدجمال‌الدین اسدآبادی، شیخ فضل‌ا... نوری، سیدحسن مدرس گرفته تا مبلغینی همچون فلسفی، شیخ عباسعلی اسلامی و عالمان محل رجوعی همچون سیدعبدالحسین لاری، شیخ مجدالدین محلاتی و مجتهدین متعددی که در اقصی نقاط ایران مشغول به انجام وظیفه دینی خویش بودند که یادآوری نام تمام این بزرگان مجال وسیع و دقیق‌تری غیر از این نوشتار است.

گذری بر دهه های گذشته

در دهه‌های اخیر با توجه به سیر گسترش دین در دنیا شاهد مخالفت‌های گسترده‌تری نسبت به تفکر دینی و هجوم فکری به نسل‌های مذهبی هستم که بیت‌‌الغزل این امر جوانان هستند. تلاش‌ حوزه‌های دینی برای تربیت افرادی که بتوانند در میان نسل‌های تشنه به بیان معارف ناب دینی بپردازند هر چند کافی نبوده است اما ثمرات و تلاش‌های خالصانه‌ای را به همراه داشته است.
با نیم‌نگاهی به دهه‌های اخیر جامعه دینی، به حضور اندیشمندانی از تربیت‌شدگان حوزه‌های دینی در عرصه‌هایی که خطر در آن محیط‌ها بیشتر احساس می‌شده است، برمی‌خوریم.

می‌توان سیر جدی این حضور را با اقدامات عالمان بزرگی همچون آیت‌ا... بروجردی که سرمنشأ بسیاری از این تحولات بوده است، شروع نمود. اعزام طلاب نخبه‌ای همچون آیت‌ا... دکتر مهدی حائری‌یزدی برای تحصیل در غرب و تأسیس مساجد و مراکز دینی در محیط جامعه دینی شروعی بر این سیر در جهت همراهی و پاسخگویی به جامعه مذهبی برشمرد. در دهه پنجاه و با شروع نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی و مقاومت در برابر نشر حقایق دینی فعالیت دانش‌آموختگان حوزه دینی در عرصه تبلیغ و بیان درست و پاسخگویی به هجمه‌ها و شبهات دینی پررنگ‌تر می‌شود.

با هجرت عالمان بزرگی که درد دین و دینداران را داشتند همچون شهید مطهری، شهید بهشتی، شهید مفتح، آیت‌ا... مکارم شیرازی و بسیاری دیگر و حضور در میان مردم به‌خصوص نسل جوان این سیر به نمو و رشد قابل توجهی می‌رسد. برای مثال شهید مطهری پس از تحصیل و کسب مبانی عالی دینی در حوزه علمیه قم بار هجرت به تهران می‌بندد و با حضور در محیط‌هایی که احساس می‌کند نیازی به بحث و کشف و تبیین مبانی دین در آنها بیشتر است به تبلیغ می‌پردازد. تدریس در دانشگاه بهانه‌ای برای حضور در میان جوانان و ایجاد رابطه مستقیم با نسل پرسشگر و مورد هجمه فکری بود.

سخنرانی‌های حسینیه ارشاد، مقالات مجله زن روز حتی نوشتن کتاب داستان راستان در این مسیر مورد توجه است یا شهیدبهشتی با تأسیس دبیرستان دین و دانش و آموزش زبان انگلیسی و سپس حضور و تحصیل در دانشگاه و هجرت به اروپا برای سرپرستی مرکز اسلامی هامبورگ و برقراری رابطه با دانشجویان مسلمان در جهت همراهی گام به گام نسل پرسشگر بود.

این سیر با پیروزی انقلاب اسلامی و ثمرات چشمگیر آن ادامه می‌یابد. امروزه نیز نسل پرسشگر در برابر شبهات و سؤال‌های گوناگون و دغدغه‌های دینی منتظر حضور جدی‌تر و پررنگ‌تر مبلغین هستند. ایده امام راحل در ایجاد نهادی در دانشگاه‌ها برای حضور روحانیت به جهت پاسخگویی به نیازهای گوناگون فکری دانشجویان مسلمان در همین راستا بوده است.

لازمه های این حرکت

اما لازمه این حرکت اموری است که به عنوان نیاز سنجی این حرکت به اختصار در پی می‌آید:

اول: تربیت صحیح و اصولی عالمان دینی که به مبانی اصیل معارف اسلامی تسلط داشته باشند.
دوم: شناخت نیازها و سرشاخه‌های مورد هجوم از سوی مخالفان دین.
سوم: دست یافتن به ابزارهای حضور و پاسخ‌گویی به شبهات همچون تعلیم زبان‌های خارجی، آشنایی و همکاری با رسانه‌های روزآمد.
چهارم: حضور مستقیم و چهره به چهره در میان نسل پرسشگر.
پنجم: گوش شنوا برای شنیدن دغدغه‌ها داشتن.
و سرانجام آگاهی به این امر که اصلی‌ترین رمز در جهت توفیق همانا اخلاق نیکو و ابراز دوستی با مخاطب است.
قطعاً هر امری در مسیر رشد و تکون خود با مشکلاتی روبه‌رو خواهد شد که ثبات قدم و حلم و بردباری جبران‌کننده بسیاری از نواقص است.

روش شناسی مبلغان

روش‌های گوناگون و تلاش‌های خالصانه مبلغین دین که درد دین داشته‌اند چراغی است برای علاقه‌مندان این طریق. قطعاً مکاتب گوناگون در این زمینه را می‌توان شمارش کرد که بزرگانی همچون شهید مطهری، بهشتی، مفتح، امام موسی‌صدر، آیت‌ا... مکارم شیرازی، استاد قرائتی و بسیاری دیگر هر کدام صاحبان سبک در تبلیغ و ارتباط با نسل پرسشگر هستند. واکاوای این شیوه‌ها مجالی دیگر را می‌طلبد.




:: برچسب‌ها: روش شناسی مبلغان, واکاویی سخنان امام خامنه ای

نویسنده : علی
تاریخ : ۱۳٩۱/٧/۱٢